زمینلغزش در میشخاص ایلام، سالهاست اراضی کشاورزی را به مخاطره انداخته است
شمسالله عسگری امروز شنبه ۴ بهمن در دوره آموزشی وبیناری «پهنهبندی خطر زمینلغزش و فرسایش خاک و رسوب ناشی ازآن» در حوضه آبخیز سد ایلام که با هدف ارتقای دانش و مهارتهای تخصصی در حوزه ارزیابی مخاطرات زمینشناسی برگزار شد، اظهار کرد: زﻣﻴﻦﻟﻐﺰشﻫﺎ، یکی از مخاطرات طبیعی هستند که جان و مال انسانها را تهدید میکنند، زمین لغزش ممکن است در یک منطقه دهها، صدها و شاید هزارن هکتار از اراضی را در زمانی کوتاه تخریب کرد.
وی با بیان اینکه هدف اصلی این تحقیق پهنهبندی مناطق خطر زمینلغزش در این حوضه آبخیز است، خاطرنشان کرد: زمینلغزش در حوضه کوهستانی میشخاص استان ایلام مسأله بسیار مهمی است که ساکنان این حوضه، مزارع و باغات میوه را تهدید کرده و ضرورت دارد برای مقابله با آن در این حوضه برنامهریزی لازم انجام شود، اهمیت این موضوع با توجه به نقش این نوع فرسایش در تخریب اراضی ایجاب میکند که به پهنهبندی خطر آن جهت برنامهریزی برای طرحهای مدیریت جامع به منظور استفاده دستگاههای اجرایی و توجه خاص به این پدیده در برنامهریزیهای منطقهای و نیز جهت ارائه راهکارها و دستورالعملهای مناسب در پیشگیری و کنترل مناطق دارای خطر زیاد پرداخته شود.
عسگری توضیح داد: از آنجا که تهیه نقشه حساسیت زمینلغزش بهطور چشمگیری برنامهریزی کاربری را بهبود میبخشد، میتوان از آن بهعنوان روشی کارآمد برای کاهش خسارات جانی و مالی ناشی از زمینلغزشها استفاده کرد، بنابراین تهیه نقشه زمینلغزش گامی مهم برای مدیریت خطر زمینلغزش به منظور امنیت زندگی انسانها، توسعه زیرساختها و حفاظت از محیط زیست است.
عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان ایلام گفت: زمینلغزش حرکت رو به پایین سنگ و خاک تحت اثر نیروی گرانش زمین است، بر اساس این تعریف، هر اندازه زاویه شیب افزایش یابد، نیروی گرانش در ارتباط با تنش های برشی و نیروهای محرک افزایش می یابد و احتمال وقوع زمین لغزش نیز بیشتر خواهد شد در نتیجه، این عامل یکی از مهمترین و تأثیرگذارترین عوامل در ارزیابی ثبات شیب است و نقش مهمی در نقشه حساسیت به لغزش دارد.
به گفته وی، فرسایش و زیرشویی پای شیبها و دامنهها بهوسیله جریانهای رودخانهای، فرایندی است که عامل بسیاری از پدیدههای زمین لغزشی است، فرسایش پای شیب به مرور زمان تأثیر نیروهای برشی مخرب را افزایش داده و در نهایت ناپایداری شیب را باعث میشود.
این محقق مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان ایلام تشریح کرد: جهت شیب دامنه بهعنوان یکی دیگر از عوامل مؤثر در ایجاد زمین لغزش میباشد، البته این عامل نسبت به درجه شیب دامنه از اهمیت کمتری برخوردار است، در شرایط برابر دامنههای شمالی و غربی بهدلیل ماندگاری برف و رطوبت بهویژه در فصل بهار، نقش مؤثری در زمین لغزش ایفا میکند.
وی افزود: کاربری اراضی یکی از شاخصهای اصلی در مطالعه پایداری دامنهها و پهنهبندی خطر آنها در یک ناحیه است کاربری زمین، ویژگیهای سطحی زمین را تحت تاثیر قرار میدهد و سبب تغییر رفتار آنها در مقابل فرآیندهای زمین شناسی حاکم بر منطقه، از جمله هوازدگی و فرسایش میشود، در نتیجه ویژگیهای ذاتی زمین از نظر خواص مهندسی نیز تحت تاثیر این پدیده قرار میگیرد.
عسگری یادآور شد: فعالیتهای انسانی همچون جادهسازی، یکی از مهمترین عوامل رخداد زمین لغزش در مناطق شیبدار به شمار میرود. جادهها بهخصوص در مناطق کوهستانی، به علت سیستم زهکشی نامناسب و بیثباتی مکانیکی در دامنهها یکی از عوامل شناختهشده در افزایش وقوع زمینلغزش است.
وی بیان کرد: جادهها وضعیت طبیعی منطقه و شیب تعادل منطقه را به همزده و بریدگیهای عمودی به وجود میآورند و بر بخشهای پایین جاده فشار اضافی وارد میکنند و باعث افزایش زمین لغزش در نزدیکی جادهها میشود.
عسگری با رائه پیشنهادهایی شامل عملیات اصلاحی و کنترل لغزشها، بیشتر بهصورت عملیات بیولوژیک یا بیومکانیکی باشد، مدیریت حوضه در راستای هدایت ساخت و سازها از جمله راههای ارتباطی، سکونتگاههای روستایی و… انجام گیرد، هرگونه سرمایهگذاری و احداث سازه باید با توجه به شرایط ژئومورفولوژیکی و زمینشناسی حوضه انجام گیرد، از تغییرات کاربری بهویژه تغییر کاربری از جنگل به مرتع و کشاورزی جلوگیری شود، و … ارائه داد.