کافهای که آگاهی مینوشاند
به گزارش ایرنا، کافهکتاب هامون نه مکانی برای گردهمایی دوستداران کتاب که نمادی از استقامت زنانی است که در روزگار بیمهری به کتاب چراغ آگاهی را خاموش نمیگذارند.
اینجا کافهای معمولی نیست؛ جایی است که عطر خوشِ کاغذ و زیبایی واژهها جای قهوه و چای را گرفته مشتریانش کتاب مینوشند، با سخن حافظ و مولانا گرمابخش جان میشوند و در جهان اساطیری ایران و توران سفر میکنند.
در هامون، می طهور حافظ چای عصرگاهی را از میدان به در کرده و بزم شبانگاهی با رقص خیالانگیز مولانا و شمس معنا مییابد.
مشتریان با چند بیت از بوستان و حکایتی از گلستان پردهای از هیاهوی روزگار کنار میزنند و دل به عاشقانههای نظامی میسپارند، سوار بر سیمرغ عطار میشوند و لحظهای کنار سهراب سپهری، پروین اعتصامی و جلال آلاحمد نفس تازه میکنند.
پیشۀ این کافه در ظاهر کافهداری است اما از همان سردر مزین به چهره نویسندگان بزرگ، پیداست که با مکانی متفاوت روبهرو هستیم. گام به درون که میگذاری، در مییابی اینجا نه کافه نوشیدنیها که کافه ورقزدن کتابهاست؛ جایی که بوی قهوه عطر کاغذ کهنه و نو میپیچد و میزها نه برای خوردن که برای خواندن چیده شدهاند.
مدیریت هامون را جمیله یارمحمدی و مهین شهبازی برعهده دارند، دو بانوی فرهنگی که عشق به کتاب را از خواندن و فروش آن تا برگزاری نشستهای ادبی ادامه دادهاند.
آنان آمدهاند تا روشنایی مطالعه و سنت گفت و گو را در دل جامعه زنده نگه دارند نه برای سود که برای جاندار نگه داشتن فرهنگ.
یارمحمدی، زنی آرام و دغدغهمند که سالهاست به عنوان چهرهای شناخته شده در محافل ادبی ایلام فعالیت میکند، باور دارد که کتابخوانی تفریح نیست و شیوهای برای زیستن آگاهانه است.
او میگوید انگیزهاش از راهاندازی کافهکتاب، احیای نفس کتاب و بازگرداندن مردم به فضای گفت و گو و اندیشه بوده است.
هامون چگونه به پاتوق فرهنگی تبدیل شد
هامون سالها پیش کتابفروشی کوچکی بود، اما رفتهرفته تبدیل به محفل و پاتوقی برای اهل کتاب شد و امروز پس از یک دهه این مکان از مغازه کتابفروشی به یکی از کانونهای فرهنگیِ اثرگذار استان ایلام تبدیل شده جایی که شعر، تحلیل، نقد و فلسفه در آن جاری است.
در این فضای دلنشین نشستهایی از خوانش حافظ و مولانا تا مباحث روانشناسی، جامعهشناسی و مهارتهای فردی برگزار میشود و ماهانه حدود ۲۵۰ نفر از اهل فرهنگ در آن حضور مییابند.
استقبال چنان گسترده است که گاه حتی جایی برای نشستن نمیماند، گواهی روشن بر تشنگی فرهنگی مردم ایلام.
یارمحمدی میگوید در روزگاری که نوجوانان در احاطۀ فضای مجازیاند وظیفه ماست چراغ کتاب را روشن نگه داریم، اگر حتی یک جوان راهش را در اثر خواندن کتاب پیدا کند، تلاشهای هامون بیهوده نبوده است.
او باور دارد کتاب تنها راه بازگشت به آرامش واقعی و درکی ژرف از زندگی است.
دغدغههای حوزه کتابخوانی
یارمحمدی با اشاره به تجربه طولانیمدتش در فعالیتهای فرهنگی میگوید: بارها دیدهام که نوجوانان و جوانان با خواندن کتابی مسیر آیندهشان تغییر کرده است و ما زنها وقتی از کتاب حرف میزنیم، در واقع از ساختن زیربنای وجودی انسانها سخن میگوییم و بدون تردید جامعهای که زنانش کتاب بخوانند، نسل آیندهاش آگاهتر و آرامتر خواهد بود.
او از بیتوجهی جامعه به ارزش کتاب گلایهها دارد و میافزاید: گاهی احساس میکنم کتابفروشان سربازان خط مقدم فرهنگ هستند که پشتشان خالی است چرا که حمایت از کتابفروشیها حمایت از فرهنگ جامعه است.
او افزایش قیمت کاغذ و کتاب را یکی از چالشهای جدی میداند و بیان میکند که اگر کسی در گذشته مثلا چهار کتاب میخرید اما امروز به دلیل شرایط نامساعد اقتصادی شاید تنها توان خرید یک کتاب داشته باشد.
برنامههای کودک و نوجوان از شاهنامهخوانی تا مشاعره
یارمحمدی در خصوص برنامههای ویژه کودکان و نوجوانان کافه نیز توضیح میدهد که شاهنامهخوانی برای گروه سنی ۷ تا ۱۵ سال یکی از برنامههای روتین کافهکتاب هامون به شمار میرود که مورد استقبال چشمگیر خانوادهها قرار گرفته و کوچکترین عضو شاهنامهخوان کافه ما سه سال و بزرگترین عضو هم ۷۷ سال دارد و همین همگرایی زیباترین اتفاق از پیوند نسلها زیر سقف کافهکتاب هامون است.
کافهای بدون چای و قهوه
او با بیان این که چای و قهوه در منوی کافهکتاب هامون جایی ندارد، میگوید که این تصمیم از ابتدا آگاهانه بود و افراد در اینجا به صرف کتاب میآیند و استادانِ نشستها هیچ مبلغی دریافت نمیکنند و شرکتکنندگان هم تنها هزینهای اندک به عنوان حق عضویت ماهانه میپردازند.
اما دغدغه اصلی یارمحمدی ورای برگزاری محافل و نشستهای ادبی و آموزشی است چرا که او معتقد است کتاب نباید کالایی لوکس و ویترینی باشد، بلکه باید به عنوان کالایی ضروری و مصرفی در دسترس همه اقشار جامعه قرار گیرد و برای همین در کافهکتاب هامون طرحهایی مانند فروش اقساطی، تخفیفهای دورهای و فصلی یا مناسبتی و حتی در پارهای از موارد امانتدادن کتاب به اعضا برقرار شده تا کسی از مسیر مطالعه باز نماند.
مقابله با جذابیت فضای مجازی
او معتقد است فضاهای ادبی مانند کافهکتاب هامون نقش مهمی در کاهش وابستگی به فضای مجازی دارند چرا که افراد وقتی در جمع ادبی گرد هم میآیند، معنای واقعی ارتباط و پیوند عمیق انسانی را تجربه میکنند و این خود بهترین فاصلهگذاری از محتوای سطحی و فریبنده فضای مجازی است.
به باور او در دنیایی که گوشیهای هوشمند ذهن بیشتر افراد را اشغال کردهاند، کافهکتابها شبیه پناهگاهی برای بازگشت به دنیای شیرین و ملموس کتابها هستند و کافهکتاب هامون کوششی زنانه برای زنده نگه داشتن روح کتاب در شهری کوچک است، تلاشی که شاید چراغ روشنی برای دوستداران فرهنگ در سراسر استان حتی کشور باشد.
کتابخانهای کوچک اما پربار
به گفته یارمحمدی بیش از ۱۲ هزار جلد کتاب برای فروش در این کافه موجود است و تعدادی محدودی از کتابها نیز به صورت امانی در اختیار مخاطبان قرار میگیرد و همه کتابها از ناشران معتبر مورد تایید وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تهیه میشود و تنوع موضوعی آنها از ادبیات کلاسیک تا کتابهای جدید برای مخاطب کودک تا بزرگسال گسترش دارد.
سخن پایانی و بیان گلایهها از بیمهری به کتابداران
یارمحمدی تأکید میکند که اگر هر خانواده بخشی کوچک از سبد خرید خود را به تهیه کتاب اختصاص دهد، هم کتابفروشیها در میان روزمرهگیها زنده میمانند و هم فرهنگ مطالعه در نسلهای بعد ریشهدارتر میشود.
او با اشاره به این که در کافهکتاب هامون فعالیتها دلی و از روی علاقه به کتاب است، تاکید میکند که ادامه این مسیر بدون حمایت نهادهای فرهنگی و مشارکت رسانهها دشوار است.
او امید دارد که با حمایت بیشتری از سوی مسوولان، برنامههای کافه را به مدارس و مراکز فرهنگی سراسر استان گسترش دهد تا کتاب و کتابخوانی به نیاز اساسی و روزمره جامعه تبدبل شود.
یارمحمدی از بیمهری نسبت به کتابفروشیها و فضاهای فرهنگی گلایه و باور دارد که این مکانها در صورت حمایت مادی و معنوی میتوانند بازوان قدرتمند فرهنگ هر شهر باشند.
به گفته او، هرچند کافهکتاب هامون با تکیه بر عشق و همت اعضایش همچنان پابرجا مانده است اما بسیاری از کتابفروشیها و مکانهای عرضه کتاب در سالهای گذشته به دلیل مشکلهای اقتصادی یا رواج فضای مجازی تعطیل شدهاند.
یارمحمدی معتقد است که کتابها بذر آگاهی و دانش را در دل افراد میکارند و همانطور که جامعه برای زیستن به آب و هوا نیاز دارد به کتاب و محافل فرهنگی هم نیازمند است و با تعطیلی هر کتابفروشی گوشهای از شعور جمعی آن جامعه خاموش میشود.
در چنین چشماندازی، کوششهای یارمحمدی و شهبازی حلقه وصل مردم با میراث نوشتاریاند، حضور بانوان در صف مقدم کتابخوانی گواهی روشن بر این حقیقت است که توسعه فرهنگی بدون نقش زنان هرگز معنا نمییابد.
اگر زنان کتاب بخوانند، کودکانشان با کتاب بزرگ میشوند و جامعه گام به گام به سوی آگاهی حرکت میکند.
این دو بانوی ایلامی نشان دادهاند که حتی در شرایط دشوار نیز میتوان چراغ مطالعه را روشن نگه داشت و شعله اندیشه را از بادهای زمانه محفوظ داشت.
هامون در ظاهر کافهای کوچک است، اما در معنا پنجرهای است رو به سمت آیندهای که در آن کتاب نشانه بلوغ جامعه است.
تردیدی نیست که اگر حمایت نهادهای فرهنگی، رسانهها و مردم گستردهتر شود، کافههایی از جنس هامون میتوانند به پایگاههای قدرتمند اندیشه تبدیل شوند، پایگاههایی که در آن آگاهی و خرد همچون قهوهای گرم هر روز تازه دم میشود.
بیش از ۴۰ هزار نفر در استان ایلام عضو کتابخانههای عمومی هستند که حدود ۶۰ درصد آنان را بانوان، کودکان و نوجوانان تشکیل میدهند.
حدود ۶۰ درصد اعضای کتابخانههای عمومی را زنان و ۴۰ درصد را مردان تشکیل میدهد.
در کتابخانههای عمومی استان، ۷۵۴ هزار جلد کتاب در عنوانهای مختلف وجود دارد.
گزارش از سیده زهرا موسوی