انتخابات مجلس دهم ایلام؛عبور تدریجی از رفتار قبیله مداری

دكتر عبدالشريف ولدبيگي* : انتخابات با همه متن و حواشی ای که داشت پایان یافت و از میان 6 نامزد راه یافته به دور دوم سه نفر به عنوان منتخب مردم استان مشخص و در ماه آینده روانه مجلس دهم خواهند شد؛ که فرصت را غنیمت شمرده به عنوان یک ایلامی که هرکجا باشد دل در گرو شهر و دیارش دارد به هرسه این عزیزان تبریک گفته و برایشان دوام عزت و عافیت و توفیق خدمت خالصانه به مردم را آرزومندم.

این دوره از انتخابات مجلس در استان ایلام نکته ها و اندرزهای فراوانی داشت که از همه آنها میگذریم و به یک مورد آن که محمل این یادداشت شد، میپردازیم.

در این دوره از انتخابات اتفاقی رخ داد که از چشم تیزبین تحلیلگران و جامعه شناسان خوب ایلامی هم البته پنهان نماند. وقتی نتایج آراء در شهرستان های مختلف را مرور می کردم نکته ظریفی ذهنم را به خود مشغول کرد. آن نکته، امید برای عبور از بحران تعصبات تنگ قومی ـ قبیله ای بود.

رهبر معظم انقلاب اسلامی در نکوهش رفتارهای قبیله ای نیز عبارات مهمی دارند که در این جا به عنوان چارچوب نظری به بخشی از آن اشاره میشود.

ایشان در پیامی به مناسبت افتتاح پنجمین دوره مجلس شورای اسلامی فرمودند: « مجلس شوراي اسلامي، مظهر وحدت ملي و يکپارچگي و اتفاق همه‌ گروه ها و قوميت ها و سلايق و عقايد است. در اين مجلس که از منتخبان حقيقي ملت بزرگ ايران تشکيل شده است، نمايندگان شهرها و استانهاي دور و نزديک، نمايندگان اقوام گوناگون ايراني، نمايندگان سلايق و عقايد سياسي، نمايندگان اقليت هاي ديني در کنار مسلمانان، همه با هم براي انجام وظايف قانوني مجلس شوراي اسلامي همکاري و تلاش مي کنند.

اين يکي از باشکوه‌ترين جلوه‌هاي اتحاد ملت ايران است».(1) یا در دیدار با مسئولان نظام در 16 اردیبهشت سال 1390 می فرمایند: «میل به رفتارهای قبیله‌ای در میدان سیاست، در میدان اقتصاد، از دیگر نقاط ضعف ماست …».

در این دوره از انتخابات هر چند در حوزه انتخابیه ایلام چهار نامزد راه یافته به دور دوم از چهار قبیله بزرگ استان بودند، اما نگاه قبیله ای به نامزدها در دقایق و ظرایف امر رای دهی کمرنگتر شده بود.

ادعای نگارنده این است که در شهرهایی که نامزد اختصاصی آن قبیله حضور داشت نتیجه انتخابات هر چند به سود وی خاتمه یافت، اما به تعبیر رایج ما ایلامی ها رای او «یک دست» نبود.

فرضیه اثبات شده همیشه انتخابات در ایلام گزاره «اصالت قبیله بر همه صبغه ها از جمله سیاسی و حزبی و…» بوده است. اما در این دوره از انتخابات، این فرضیه ترک برداشت و ابهت و پایایی آن متزلزل شد. مصداق این ادعا را میتوان تبیین کرد که در ادامه به تفصیل می آید:

در شهرستان سیروان که زادگاه دکتر میرزایی است قاعدتا باید همه یا دست کم اکثریت قریب به اتفاق رای دهندگان به وی رای میدادند، اما این گونه نشد و رقیبان او هم رای قابل توجهی کسب کردند. بدین ترتیب رقبای او یعنی دکتر فلاحی توانست یک هزار و 183 رای (12/6 درصد)، آقای صادقی 743 رای ( 8 درصد) و آقای امینی 670 رای (7/2 درصد)، کسب کنند.

در شهرستان چرداول که به زادگاه دکتر میرزایی نزدیک است و پیوندهای نسبی و سببی زیادی میان دو شهرستان سیروان و چرداول وجود دارد، نیز این امر صادق است.

در این شهرستان آقای سلام امینی 8 هزار و 748 رای (22/7 درصد)، دکتر فلاحی 7 هزارو 942 رای (20/7 درصد) و آقای صادقی 5 هزارو 525 رای (14/4 درصد)کسب کردند.

این امر در دیگر شهرستانها هم صادق بود. در شهرستان ایوان که زادگاه دکتر فلاحی است، دکتر میرزایی توانست 4 هزارو 543 رای (16 درصد)، آقای امینی یک هزار و 210 رای (4/3 درصد) و آقای صادقی هم یک هزار و 320 رای (4/6 درصد)کسب کنند.

این وضعیت را میتوان در شهرستان ملکشاهی که زادگاه آقای سلام امینی است نیز مشاهده کرد. در این شهرستان دکتر میرزایی توانست یک هزار و 421 رای (8/9 درصد)، دکتر فلاحی 889 رای (5/6 درصد) و آقای صادقی 380 رای (2/4 درصد) کسب کنند.

در شهرستان مهران که به زادگاه جناب امینی نزدیکتر است و قرابت بیشتری با ایشان و شهرستان ملکشاهی دارد نیز این وضعیت مشهودتر است. به طوری که در مهران، دکتر فلاحی توانست 3 هزار و 509 رای (19 درصد)، دکتر میرزایی 3 هزار و 319 رای (17/9 درصد) و آقای صادقی 2 هزار و 630 رای (14/1) کسب کنند.

در شهر ایلام مرکز استان نیز این رویکرد اجتماعی دیده می شود. به طوری که آرا در میان چهار نامزد به نسبتی تقریبا نزدیک، بین آنها تقسیم شد. بدین ترتیب صادقی 33 هزار 407 رای (29/6 درصد)، میرزایی 29 هزار و 978 رای (26/6 درصد)، امینی 28 هزار و 363 رای (25/1 درصد) و فلاحی 21 هزارو 76 رای (18/7 درصد) کسب کردند.

در حوزه انتخابیه دهلران نیز وضع به همین منوال است. به طوری که دکتر علی محمد احمدی توانست تعداد 2 هزار و 818 رای (11/2 درصد) در شهرستان دره شهر زادگاه مهندس کاظم زاده کسب کند و کاظم زاده هم توانست در شهرستان آبدانان زادگاه احمدی 8 هزار و 292 رای (32/8 درصد) کسب کند.

هر چند همچنان نامزدهای انتخابات در زادگاه خود رای اول را کسب کردند، اما اینگونه نبود که آرای شهرستانها یک دست و کامل در سبد نامزد اختصاصیشان سرازیر شود.

به نظر میرسد مردم ایلام در حال گذار از تعصب قوم گرایی و عبور از کنش بر مدار انتساب به کنش عقلانی و عبور از قوم مداری به عقل مداری هستند و این رفتار هر چند کند اما نتایج مثبتی خواهد داشت.

کمترین نتایج آن همگرایی و وحدت میان مردم استان به عنوان یک واحد مشترک انسانی به دور از تعصبات قومی و قبیله ای است که دستاورد کمی نیست. انصاف، ابتناء به شایسته سالاری و واقع بینی شهروندان ایلامی در انتخاب نامزدهای انتخابات را میتوان در مدار این کنش سیاسی تحلیل کرد.

بنابراین واقعیت این است امروز نمایندگان منتخب استان، نمایندگان همه مردم استان ـ فارغ از قبایل متنوع و متکثر استان ـ بوده و طبیعتا میتوانند منافع مردم و توسعه متوازن استان را به عنوان اولویت اصلی سرلوحه امر نمایندگی قرار دهد.

بدین ترتیب قصد نگارنده در این یادداشت این نبود که تعلق به خویشاوند را مذموم جلوه دهد، یا وجوه مثبت این کنش را نادیده بگیرد؛ زیرا امر مسلم این است که تعلق صحیح و به جا، به خویشاوند میتواند به عنوان یک سرمایه اجتماعی به اعتماد و مشارکت مردم در امور سیاسی، اجتماعی و فرهنگی مدد رساند.

اما غرض در این مطلب وجیز، بررسی یک پدیده سیاسی از نگاه جامعه شناسی سیاسی بود که این گونه رفتارها در علوم اجتماعی به مکتب «رفتارگرایی» موسوم است. و امید به اینکه مردم ایلام به رفتارهایی به دور از تعصب و قبیله گرایی به سمت وحدت و یکپارچکی گام برداشتند.

در پایان نمودار آراء نامزدهای راه یافته به دور دوم انتخابات در دو حوزه انتخابیه ایلام و دهلران به تفکیک ارائه میشود.