صدا و سیما؛‌ برنامه‌های کُردی و سیاست مخاطب گریزی

پایگاه خبری جامک: کامران محمدرحیمی /نویسنده و پژوهشگر

به طور اختصار و طبقه‌بندی شده میتوان برنامه‌های محلّی صدا و سیما را در دو بخش مورد نقد و بررسی قرار داد:

1- ازحیث زبان و کاربرد آن؛

برهمگان روشن است كه زبان عامل ارتباط، محمل اندیشه، حدیث نفس و تولیدات هنری است، و این توانش وجه تمایز انسان از سایر موجودات است. زبان در واقع صورت ملموس و ظاهری و در یك كلام DNA یك فرهنگ محسوب می شود . بنابراین هرگونه كم توجهی یا بی توجهی بدان عواقب بسیار نامطلوب در انعكاس یك فرهنگ ( آن هم فرهنگ و تمدنی به قدمت استان ایلام ) در پی خواهد داشت .

اكثر برنامه‌های محلّی كه در دوران اخیر ساخته شد چه از لحاظ زبانی، چه از لحاظ ساختار، نحو، جمله‌بندی و انتخاب واژگان اصیل عموماً یا گرته برداری ناقص از زبان رسمی بوده یا به طور كلی از اصالت و خصایص زبانی زبان کردی به دور بوده است.

بنابراین لازم است كه دست اندرکاران صدا و سیما با دعوت از ادبا، زبان دانان، زبان شناسان و همچنین گروه ویراستاران زبده، در تقویت، اعتلا، ارتقا و پیرایش و پالایش زبان محلّی گام اساسی بردارند. بنابر اطلاعات موثق برخی از گویندگان و حتی برنامه‌نویسان محلّی، از ادب و فرهنگ كردی و حتی رسم‌الخط كُردی بی اطلاع هستند . آیا امكان دارد با این همه كمبود، برنامه ای برای مردمی با این قدمت و اصالت ساخت؟

بر همگان واضح و مبرهن است هر زبانی دارای گونه‌های متعدد است که توسط اقشار مختلف جامعه با پایگاه اجتماعی متنوع تکلم می شود به عنوان نمونه گونه زبانی فرهنگیان و دانشگاهیان با گونه زبانی بازاریان و… متفاوت و قابل تشخیص است. اما متاسفانه برنامه نویسان صدا و سیما عموما از گونه زبانی قشرهای خاصی از جامعه استفاده می کنند که عموما با طنز و هزل و نوعی کم سوادی و ایلیاتی همراه است که در بلند مدت پرستیژ زبانی را مخاطره می اندازد به عبارت دیگر نسل جدید که برای اولین بار به دیدن و شنیدن این برنامه‌ها می پردازند تصور کوچه و بازاری از زبان و فرهنگ خود را متصور می شوند!؟ در صورتی که با برنامه‌های متناسب و امروزی باید از سایر گونه‌های زبان نظیر گونه عقلانی، دینی، فلسفی، علمی و… نیز استفاده شود.

بنابر اذعان اكثر محققین و دانشمندان طراز اول ایران، زبان كردی از حیث گویشور و غنای ادبی بعد از فارسی دومین مقام در بین زبان های ایرانی را داراست و باز بر اساس نوشته و گفته‌ی این بزرگان هرگونه خدمت و تقویت زبانهای ایرانی نهایتاً منتج به تقویت و اعتلای زبان رسمی می شود .

در واقع مسئولین صدا و سیما می توانند با برگزاری كلاس های با محتوای فرهنگ و ادبیات محلّی در تقویت كیفی و حتی كمّی برنامه های محلّی گام اساسی بردارند و نهایتاً پادزهری در برابر تهاجم فرهنگی همه جانبه و همه روزه ی غربی بخصوص شبکه‌های منحط ماهورهای بشوند.

2- موضوع و محتوای برنامه‌ها ؛

اكثر برنامه‌های محلّی صدا و سیمای ایلام حول و حوش زندگی عشایری، دامداری، فرهنگ چادرنشینی، زندگی روستایی و كشاورزی و بازدید از مناطق توریستی متمركز شده است .

این در حالی است كه امروزه عموماً اكثر جامعه‌ی استان و حتی كشور زندگی شهری و صنعتی و حتی مدرنی دارند. این خصیصه استفاده از زندگی شهری و مظاهر مدرنیته نظیر موبایل، خودرو، اینترنت، روزنامه حتی در دورترین روستاها به عینه مشاهده می شود. از سوی دیگر به بركات تأسیس دانشگاهها و دانشكده ها در استان امروزه شاهد حضور قشر عظیمی از تحصیلكردگان در جامعه می باشیم که در قرن 21 نیازمند خوراك و داده‌های امروزی هستند . صدا و سیما به همان اندازه به فرهنگ عشایری نزدیك می شود می بایست، خوراك فكری و فرهنگی نیمه‌ی دیگر جامعه را فراهم كند . چون اگر ایـن تـوازن ایجـاد نشود در نهایـت قشـر عظیمی از جامعه از رسانه‌های ملّی رویگردان میشوند.

فولکلورزدگی برخی از تهیه کنندگان بر پخش و بازتولید موسیقی قدیمی و کم کاربرد نظیر هوره و موره و… که عموما علایق افراد مسن جامعه می باشد سیاست مخاطب‌گریزی و نهایتا مخاطب ستیزی را بخصوص در نسل جوان را در پی داشته است.

واقعاً ساخت برنامه‌هایی با درونمایه‌های عینی و ملموس نظیر مانند مشاهیر ایلام، جلسات نقد و بررسی شعر معاصر و نو، مباحث روانشناسی، زبانشناسی و تاریخی گفتگو با نخبگان و ساخت برنامه‌های مصائب و مشکلات امروزی به زبان محلّی در جهت ارتقای فرهنگ عمومی و شهری وساخت و پخش موسیقی مدرن و سمفونیک کردی … از الزامات و دستورالعمل های ویژه‌ی دست اندرکاران صدا و سیما می بایست باشد .

در پایان هیچ كس منكر برنامه‌های جذّاب و پرزحمت دست اندركاران صدا و سیما نیست و مردم، روزنامه‌نگاران، ادبا و محققان همچنان معتقد به تداوم این برنامه ها هستند . این قلم و بسیاری از نخبگان ضمن تایید و ساخت برنامه‌های محلّی، همچنان در انتظار ارتقا سطح كیفی و ارتقا برنامه‌ها و از همه مهم تر ساخت برنامه‌های امروزی برای مخاطبان امروزی می باشند .