ردپاهایی که زود محو شدند
شعر حاصل اغتشاش در زبان رسمی و روزمرهی یک ملت است؛ و این اغتشاش تنها در سایهی هنجارگریزی و هنجار افزایی زبانی امکان پذیر است که در نهایت منجر به تثبیت استقلال زبان و اقتدار شاعر میشود. در سه دههی...
شعر حاصل اغتشاش در زبان رسمی و روزمرهی یک ملت است؛ و این اغتشاش تنها در سایهی هنجارگریزی و هنجار افزایی زبانی امکان پذیر است که در نهایت منجر به تثبیت استقلال زبان و اقتدار شاعر میشود. در سه دههی اخیر افراد زیادی در این استان کوچک (ایلام) علیه نظام ساختاری زبان قد علم کردهاند و سعی در ارائه یک روایت متعالی از زبان داشتهاند (که چاپ مجموعههایی را هم درپی داشت) اما از آنجا که این تلاشها در حول و حوش یک طرح کلی شکل گرفت (نه ظرفیتهای هنر فردی) و در درون آن هیچ دگردیسی انجام نگرفت شعر با بحران تکرار و کپی برداری مواجه گشت تا جایی که از آن خیل شاعران تنها دو سه نفری توانستند از خود ردپایی نشان دهند (ردپاهایی که زود محو شدند).
شعر فارسی ایلام (به استثنای رباعی) به خاطر ساده انگاری و عدم توجه کارشناسانه و گریز از بروزرسانی آن در یک بهت ناباورانه فرو رفت تا جایی که میتوان گفت شعر این منطقه در دهه هفتاد موتورش از حرکت باز ایستاد؛ بنابراین هرچند امروزه شاهد ارائهی آثاری از سوی شاعران جوان و حتی پیشکسوتان هستیم اما حقیقتاً در این میان چندان مجموعهی برجستهای متولد نمیشود و بیشتر این تلاشها به در بستهی خلاقیت میخورند.
روی دیگر شعر استان، شعر کُردی است که این هم به دلایلی چون کوتاهی و تنبلی در شناخت زبان، ندیدن قابلیتها و کششهای زبانی و ناآگاهی از ظرفیت های موسیقیایی و تجانسی آن، با کم لطفی بینظیری روبرو شده که کمتر زبانی تا به حال به خود دیده است. همین کم لطفی ها باعث شد که زبان و ادبیات کردی باتمام غنا و پتانسیلهایش به فقر و فلاکت کشیده شود طوری که از هرگونه پشتوانهای بینصیب مانده است؛ و آنچنان تهی است که اگر شاعری جوان وارد این حوزه شود یا باید به کل از آن صرف نظر کند یا به محض ورود باید جور مظلومیت چندصد ساله آن را یک تنه به دوش بکشد
شکر وصد شکر! که این روزها شاهد حضور جوانانی توانا و کوشا در این وادی تهی (و صد البته بارور و زایا) هستیم که پذیرای ایثار و از خودگذشتگی شدهاند تا در همهی جوانب و زمینهها فصلی از رویش را ورق بزنند. زمینه هایی چون:
الف حوزه فعالیتهای اجرایی و پژوهشها:
-برگزاری کنگرههای ملی «غلامرضا خان ارکوازی» و «شاکه و خانمنصور» با حمایتهای همه جانبهی ادارهی کل ارشاد استان ایلام. همچنین بزرگداشتهای دیگری همچون «گوڵ زهخم لاله» به یاد زنده یاد ولی محمد امیدی جای تقدیر دارد.
-جشنوارهی سالیانهی شعر کودک کُردی با میزبانی دائمی انجمن شعر شهرستان ایوان که خود یک از فرخندهترین اتفاقات این چند سال اخیر بوده است.
-برگزاری شب شعرها و جشنوارههای کردی در سطح استان (چون: سوگواره ی شعر عاشورایی «شین» که هر ساله به همت حوزهی هنری استان و دانشگاه ایلام برگزار میشود.)
-تشکیل جلسات نقد وبررسی شعر کردی که به صورت هفتگی در محل حوزهی هنری استان برگزار میگردد.
-برگزاری نمایشگاههای کتاب کردی با حمایت همه جانبهی استانداری و دیگر مسئولین استانی.
-اقبال مبارک چند سالهی اخیر صدا و سیما استان به شعر و ادبیات کردی و همچنین دعوت از شاعران و نویسندگان در برنامههای متنوع فرهنگی-ادبی.
-راهاندازی سایتها و وبلاگهای تخصصی شعر، داستان و نقد کردی
-گردآوری و چاپ شعر شاعران بومی (که بیشتر شکل شفاهی و سینه به سینه داشتند) مانند: 1- گردآوری و چاپ اشعار غلامرضاخان ارکوازی با عنوان «شاعر قلههای مهآلود» توسط آقای ظاهر سارایی 2 –گردآوری و چاپ اشعار «شاکه و خانمنصور» توسط آقایان علیرضاخانی و محمدعلی قاسمی 3- چاپ اشعار شاکه وخانمصور» توسط آقای دکترعلیحسن سهراب نژاد. همچنین گرد آوری و انتشار کتابهای فراوان دیگری در حوزه ادبیات فولکلور مانند “شهوگار زمسانی” به کوشش آقای رضا آبی و «کلهرنامه» به کوشش خانم ناهید محمدی و…
-انتشار کتابهای مربوط به زبان کردی توسط کسانی همچون دکترغلامحسین کریمیدوستان، کامران رحیمی، الهام ثباتی، علی حیات نیا و… همچون «کردی ایلامی»، «زبان شناسی گونه های کردی ایلامی»، «واژه سازی در زبان کردی»، «زوان ئیمه» و…
– واما یکی از بزرگترین و کارآمدترین اتفاق ممکن که در این چند سال اخیر در حوزهی شعر و زبان کردی روی داده است. حرکت فرهنگ دوستانه و عالمانهی توجه ویژه به ادبیات و زبان کردی است که در سطح دانشگاههای استان به خصوص گروه زبان وادبیات دانشگاه ایلام انجام گرفته است. آن هم در قالب طرح های پژوهشی و پایان نامههای کارشناسیارشد و دکتری که با حمایتها و زحمات همه جانبهی دکتر شوهانی گره خورده است.
ب) در حوزهی خلق اثر:
دراین حوزه، حضور تاثیرگذار و شایسته تقدیر فرهاد شاهمرادیان را میبینیم که به دنبال “نوون دووس ”اش میگردد. دوستی که “ردپاهای ” زیادی از خود به جا گذاشته است. ردپاهایی زیبا بر برف خلاقیت و ذوق شعری.
از دیگر شاعران کُردیسرای این استان میتوان به ناهید محمدی و “سهروهن شیویای “اش اشاره کرد (البته چندین اثر دیگر هم دارند) که به عنوان اولین شاعر زن کردیسرا پا به میدان گذاشته و با جسارت و پشتکار قابل تحسین اش خود را به جامعه ادبی معرفی نموده است.
روزنه دیگر در شعر کردی استان ورود ناگهانی حسین شکربیگی و سامان بختیاری به این عرصه است که انشالله پربار و خجسته خواهد بود. “بودای کُرد ” و “عکس یادگاری با مرگ ” با ساختاری بروز شده (شعر آزاد کُردی) عرضه شده اند (هزاران سپاس و دست مریزاد) اما از آن فقر ادبی و فضای خالی چندصدساله ادبیات ما آنقدر ارثیه نصیب این دو دفتر شده است که پذیرش آنها را کمی دشوار کرده است. البته این روزها حسین شکربیگی، با جسارت و جدیت بیش از پیش، راه خلق اثر را (در قوالب وفرم های گوناگون) در پیش گرفته است که نوید بخش یک اتفاق گران سنگ است.
اما نتیجه و ثمرهی این جریان نوپای ادبی را میتوان شکوفایی و ظهورافرادی جوان چون محمد مرادی نصاری، میثم خورانی و… دانست. مرادی نصاری الحق والانصاف از یک توانایی و پتانسیل وصف ناپذیر برخوردار است. این جوان کوشا و توانا در اکثر زمینهها چون: 1-خلق آثار شعری (ئێ شێعرهیله ئازاد نین- خهو لهرزه و…) 2-ترجمههای فارسی به کردی و بلعکس («داخێ له دڵ، شێعرێ له گیرفان» ترجمه اشعار واهه آرمن – «یهێ نهفهر ههمیشه زام، یهێ نهفهر ههمیشه تیخ» ترجمه اشعار سیدعلی میرافضلی – «شهوێ له هزار ساڵ تر» ترجمه اشعارسیروس نوذری)، ترجمه مجموعهی شعر کردی به فارسی «نیشان دڵڕیشان» و… همچنین نقد مجموعهی شعر «له هزارهێ گیسد» (از نگارندهی این سطور) از جمله آثار موجود در پروندهی ادبی این جوان شاعر، مترجم و منتقد استانمان میباشد که امید است روزگاری طولانی، درخشان و پراز خلق هنری داشته باشد. میثم خورانی که این روزها در حوزهی شعر کودک فعالیت دارد د و اثر زیبا والبته موفق با عناوین «کوورپه» و «ئهور و خوهر» و دو ترجمه همچون “ژنێ له جامهک شێعر ” را منتشر ساخته است.
با این همه امید است که زحمات و خدمات خادمانهی این عزیزان به مخدوم بیعنایتمان (شعر و ادبیات) روزی به ثمر بنشیند و در آیندهای نزدیک شاهد ظهور آثاری فاخر و هنری در استانمان، در زمینه زبان و ادبیات (بخصوص شعرو داستان) باشیم.
در پایان شایسته است که اززحمات پیشکسوتان و دیگر فعالان فرهنگی-ادبی استان چون: دکترعلیرضا شوهانی (مدیر گروه وعضوهیئت علمی دانشگاه ایلام)، ظاهر سارایی، دکتر علیحسن سهرابنژاد (هیئت علمی دانشگاه پیام نور ایلام)، محمدعلی قاسمی (شاعر، نویسنده و رییس حوزه هنری استان)، کامران رحیمی، دکتر بهروز چمنآرا، دکتر ایرج خالصی، علیرضا خانی، علیمحمد محمدی، مصطفی بیگی، حبیب بخشوده، حشمت منصوری، نعمت داودیان، نورمراد رضایی، عبدالحمید یعقوبیان، محمدرضا رستم پور، علیمحمد ارسلانی، دکتر نورالدین رحیمی و… در حوزه زبان و ادبیات کُردی تقدیر و تشکر بعمل آورده و امیدواریم کماکان منشا خیر و برکت برای دیارمان باشند. همچنین یاد شاعران سفر کردهای همچون علیاصغر عباسیآرام را نیز گرامی میداریم.
منبع: ايسنا